Nep olijfolie bestaat nauwelijks. Vernaggelde olijfolie wel.

Er wordt vaak gezegd dat olijfolie het meest vervalste voedingsmiddel ter wereld is. Dat klopt zelden op de manier die mensen denken. Er zit meestal geen zonnebloemolie in je fles en er is meestal niemand die de wet overtreedt. Wat er gebeurt is subtieler en het gebeurt in de openbaarheid.

Olie die te zuur of te muf is om als extra vierge verkocht te worden, heet lampante. Vroeger ging die in olielampen, vandaar de naam. Die olie wordt geraffineerd: met warmte, natronloog en bleekaarde worden de geur, de kleur en de smaak eruit gehaald. Wat overblijft is een reukloos, smaakloos vet. Daar gaat een scheutje echte olijfolie doorheen voor kleur en smaak, en het resultaat mag "olijfolie" heten.

Dat is geen fraude. Dat is de wet. Categorie drie van vier, keurig volgens Verordening 2568/91. Maar het staat in een fles die eruitziet als de fles ernaast, met het woord "mild" erop, voor twee derde van de prijs. En dat is waar de meeste mensen instappen.

Wat is geraffineerde olijfolie precies?

Kort: olijfolie waar met warmte en chemie de geur, de kleur en de smaak uit zijn gehaald. Wat overblijft is een helder, reukloos vet dat chemisch prima in orde is maar waar vrijwel geen polyfenolen meer in zitten — die overleven de hitte niet. Daarom mag geraffineerde olijfolie de Europese gezondheidsclaim ook niet voeren: er zit domweg niet genoeg meer in.

Puur mag die olie niet verkocht worden. Er gaat daarom vijf tot twintig procent echte vierge doorheen, voor kleur, geur en een beetje smaak. Dat mengsel heet op het etiket "olijfolie", vaak met "mild" of "klassiek" ernaast. Het is geen fraude en het is niet ongezond. Het is alleen niet wat de meeste mensen denken dat ze kopen.

Hoe die drie bewerkingsstappen verlopen, welke vier wettelijke categorieën er zijn en waarom raffinage bestaansrecht heeft, staat apart uitgewerkt bij geraffineerde olijfolie. Deze pagina gaat over wat er in het schap gebeurt; die over het procedé zelf.

De vier categorieën, en waar jouw fles in valt

De EU kent vier wettelijke categorieën. Ze staan allemaal op etiketten en drie ervan lijken op elkaar.

Die laatste is de scherpste. Bij het rondkijken op Nederlandse bulkwebshops kwamen we een blik van vijf liter tegen dat werd omschreven als "100% zuiver", terwijl in dezelfde alinea staat dat het om olio di sansa gaat, gemengd met geraffineerde olie. Beide beweringen staan er, allebei zijn ze legaal, en samen geven ze de klant precies de verkeerde indruk.

De woorden die niets betekenen

Dit is het handigste dat je van deze pagina kunt meenemen. Sommige woorden op een olijfoliefles zijn wettelijk vastgelegd. De rest is reclame en mag door iedereen op elke fles worden gezet.

Wat de Keuringsdienst van Waarde vond

De aflevering over olijfolie is voor veel Nederlanders het moment geweest dat dit onderwerp ging leven. De kern ervan: een aanzienlijk deel van wat als olijfolie in het schap staat is geen extra vierge maar een bewerkte variant, en de verpakking helpt je niet om dat te zien.

Wat het meest is blijven hangen is de test zelf. Van zes onderzochte monsters waren er vier sensorisch acceptabel maar chemisch niet in orde. Dat is precies de reden dat proeven alleen niet genoeg is en dat een laboratoriumanalyse ertoe doet.

Foodlog vatte het scherper samen dan wij het kunnen: olijfolie is niet zozeer nep als wel vernaggeld. Er wordt niet gelogen, er wordt weggelaten.

Dezelfde vier controles, uitgewerkt met de reden erachter, staan bij de beste olijfolie kiezen.

Nederland heeft geen tegenhanger van dit onderzoek. Het CVUA Stuttgart is een deelstaatlaboratorium dat zijn keuringen publiceert; de NVWA bemonstert wel maar maakt de uitkomsten niet op dit niveau openbaar. De flessen in het Nederlandse schap komen uit dezelfde Zuid-Europese aanvoer als de Duitse.

Wat er wél gemeten is aan flessen uit een schap, hebben wij bij elkaar gezet op onze olijfolietestpagina: elf oliën die per stuk zijn doorgemeten op chemie, proefpanel én fenolen, met onze eigen labwaarden ernaast. Zes van die elf zakten, en geen van de acht winkelflessen haalde de fenoldrempel.

Wie Duits leest, komt daardoor verder dan wie dat niet doet: de keuringen, de methode en de uitslagen staan daar wél online. Wij hebben die materie uitgewerkt op onze Duitse kant, bij Olivenöl-Test: selbst prüfen statt Ranglisten lesen — met hoe een keuring verloopt, wat er gemeten wordt en hoe je het zelf doet.

Is de olijfolie van Lidl, Aldi of Albert Heijn goed?

Wij hebben die specifieke flessen niet laten testen, dus wij zeggen er niets over. Dat is geen ontwijking maar dezelfde regel die op deze hele site geldt: geen bewering zonder meting. Wat wij wél kunnen geven is de manier waarop je het in het schap zelf beoordeelt, en dat werkt bij elke keten en elk huismerk hetzelfde.

De vraag is namelijk niet "welke supermarkt", maar "welke categorie". Een keten verkoopt naast elkaar geraffineerde blends van drie euro en extra vierge van twaalf, en het verschil daartussen is groter dan het verschil tussen twee ketens. Draai de fles om en kijk naar vier dingen: de categorie, een oogstjaar, één land van herkomst, en de prijs per liter. Onder ongeveer acht euro per liter kan verse extra vierge rekenkundig niet gemaakt worden — dat rekensommetje staat uitgeschreven bij waarom goede olijfolie zo duur is.

Wat er wél over de categorie als geheel bekend is, komt uit Duitsland: het CVUA Stuttgart keurt jaarlijks flessen uit de winkel en wijst een fors deel af, ook flessen met "extra vierge" op het etiket. Dat zegt niets over één merk, en alles over hoe weinig het woord op zichzelf garandeert. De cijfers staan op de Duitse testpagina en in het bronnenregister.

Eén term die je in het schap tegenkomt en die niets betekent: koudgeperst. Er wordt veel gezocht op koudgeperste olijfolie, aan elkaar of los geschreven, en het zegt in beide spellingen niets. Sinds vrijwel elke molen met een centrifuge werkt in plaats van met een pers, is de juiste aanduiding "koud geëxtraheerd", en "eerste koude persing" mag onder Verordening (EU) 2022/2104 alleen bij een echte hydraulische pers. Zie de olijfmolen.

Wat er níét mis is met de supermarkt

Er staat ook goede olie in het schap. Er zijn supermarktflessen met een oogstjaar, met één land van herkomst en met een eerlijke prijs, en die zijn een prima keuze. Wie elke dag een halve liter door de pan giet heeft bovendien geen fles van twintig euro nodig; voor bakken op hoog vuur is een goedkopere olie een verdedigbare keuze.

Waar het misgaat is als je dénkt dat je het goede spul koopt en het niet krijgt. Dat is geen kwestie van geld maar van informatie, en die informatie staat niet op de fles.

Hoe wij het doen

Geen mengvat, geen tussenhandel, geen anonieme herkomst. Onze olie komt van één familie in Taranto, uit één boomgaard, van één oogst per jaar. Het oogstjaar staat op het etiket, de olie zit in donker glas, en de analyse komt van een onafhankelijk laboratorium.

Daar hoort ook de andere kant bij: er is maar 86 liter van deze oogst over, en als die op is kunnen we niet bijkopen bij dezelfde familie. Dat is de prijs van één boomgaard. Wat we dan doen staat hier.

En als je na dit alles ergens anders koopt, is dat prima. De punten waarop je een fles beoordeelt staan los van wie hem verkoopt; ze staan bij olijfolie kopen op een rij, met ons aanbod erboven zodat je zelf kunt zien of het klopt.