Nep olijfolie bestaat nauwelijks. Vernaggelde olijfolie wel.

Er wordt vaak gezegd dat olijfolie het meest vervalste voedingsmiddel ter wereld is. Dat klopt zelden op de manier die mensen denken. Er zit meestal geen zonnebloemolie in je fles en er is meestal niemand die de wet overtreedt. Wat er gebeurt is subtieler en het gebeurt in de openbaarheid.

Olie die te zuur of te muf is om als extra vierge verkocht te worden, heet lampante. Vroeger ging die in olielampen, vandaar de naam. Die olie wordt geraffineerd: met warmte, natronloog en bleekaarde worden de geur, de kleur en de smaak eruit gehaald. Wat overblijft is een reukloos, smaakloos vet. Daar gaat een scheutje echte olijfolie doorheen voor kleur en smaak, en het resultaat mag "olijfolie" heten.

Dat is geen fraude. Dat is de wet. Categorie drie van vier, keurig volgens Verordening 2568/91. Maar het staat in een fles die eruitziet als de fles ernaast, met het woord "mild" erop, voor twee derde van de prijs. En dat is waar de meeste mensen instappen.

Wat is geraffineerde olijfolie precies?

Kort: olijfolie waar met warmte en chemie de geur, de kleur en de smaak uit zijn gehaald. Wat overblijft is een helder, reukloos vet dat chemisch prima in orde is maar waar vrijwel geen polyfenolen meer in zitten — die overleven de hitte niet. Daarom mag geraffineerde olijfolie de Europese gezondheidsclaim ook niet voeren: er zit domweg niet genoeg meer in.

Puur mag die olie niet verkocht worden. Er gaat daarom vijf tot twintig procent echte vierge doorheen, voor kleur, geur en een beetje smaak. Dat mengsel heet op het etiket "olijfolie", vaak met "mild" of "klassiek" ernaast. Het is geen fraude en het is niet ongezond. Het is alleen niet wat de meeste mensen denken dat ze kopen.

Hoe die drie bewerkingsstappen verlopen, welke vier wettelijke categorieën er zijn en waarom raffinage bestaansrecht heeft, staat apart uitgewerkt bij geraffineerde olijfolie. Deze pagina gaat over wat er in het schap gebeurt; die over het procedé zelf.

De vier categorieën, en waar jouw fles in valt

De EU kent vier wettelijke categorieën. Ze staan allemaal op etiketten en drie ervan lijken op elkaar.

Die laatste is de scherpste. Bij het rondkijken op Nederlandse bulkwebshops kwamen we een blik van vijf liter tegen dat werd omschreven als "100% zuiver", terwijl in dezelfde alinea staat dat het om olio di sansa gaat, gemengd met geraffineerde olie. Beide beweringen staan er, allebei zijn ze legaal, en samen geven ze de klant precies de verkeerde indruk.

De woorden die niets betekenen

Dit is het handigste dat je van deze pagina kunt meenemen. Sommige woorden op een olijfoliefles zijn wettelijk vastgelegd. De rest is reclame en mag door iedereen op elke fles worden gezet.

Wat de Keuringsdienst van Waarde vond

De aflevering over olijfolie is voor veel Nederlanders het moment geweest dat dit onderwerp ging leven. De kern ervan: een aanzienlijk deel van wat als olijfolie in het schap staat is geen extra vierge maar een bewerkte variant, en de verpakking helpt je niet om dat te zien.

Wat het meest is blijven hangen is de test zelf. Van zes onderzochte monsters waren er vier sensorisch acceptabel maar chemisch niet in orde. Dat is precies de reden dat proeven alleen niet genoeg is en dat een laboratoriumanalyse ertoe doet.

Foodlog vatte het scherper samen dan wij het kunnen: olijfolie is niet zozeer nep als wel vernaggeld. Er wordt niet gelogen, er wordt weggelaten.

Dezelfde vier controles, uitgewerkt met de reden erachter, staan bij de beste olijfolie kiezen.

Nederland heeft geen tegenhanger van dit onderzoek. Het CVUA Stuttgart is een deelstaatlaboratorium dat zijn keuringen publiceert; de NVWA bemonstert wel maar maakt de uitkomsten niet op dit niveau openbaar. De flessen in het Nederlandse schap komen uit dezelfde Zuid-Europese aanvoer als de Duitse.

Wat er wél gemeten is aan flessen uit een schap, hebben wij bij elkaar gezet op onze olijfolietestpagina: elf oliën die per stuk zijn doorgemeten op chemie, proefpanel én fenolen, met onze eigen labwaarden ernaast. Zes van die elf zakten, en geen van de acht winkelflessen haalde de fenoldrempel.

Wie Duits leest, komt daardoor verder dan wie dat niet doet: de keuringen, de methode en de uitslagen staan daar wél online. Wij hebben die materie uitgewerkt op onze Duitse kant, bij Olivenöl-Test: selbst prüfen statt Ranglisten lesen — met hoe een keuring verloopt, wat er gemeten wordt en hoe je het zelf doet.

Is de olijfolie van Lidl, Aldi, Albert Heijn of Jumbo goed?

Wij hebben die specifieke flessen niet laten testen, dus wij zeggen er niets over. Dat is geen ontwijking maar dezelfde regel die op deze hele site geldt: geen bewering zonder meting. Wat wij wél kunnen geven is de manier waarop je het in het schap zelf beoordeelt, en dat werkt bij elke keten en elk huismerk hetzelfde.

De vraag is namelijk niet "welke supermarkt", maar "welke categorie". Een keten verkoopt naast elkaar geraffineerde blends van drie euro en extra vierge van twaalf, en het verschil daartussen is groter dan het verschil tussen twee ketens. Draai de fles om en kijk naar vier dingen: de categorie, een oogstjaar, één land van herkomst, en de prijs per liter. Onder ongeveer acht euro per liter kan verse extra vierge rekenkundig niet gemaakt worden — dat rekensommetje staat uitgeschreven bij waarom goede olijfolie zo duur is.

Wat er wél over de categorie als geheel bekend is, komt uit Duitsland: het CVUA Stuttgart keurt jaarlijks flessen uit de winkel en wijst een fors deel af, ook flessen met "extra vierge" op het etiket. Dat zegt niets over één merk, en alles over hoe weinig het woord op zichzelf garandeert. De cijfers staan op de Duitse testpagina en in het bronnenregister.

Eén term die je in het schap tegenkomt en die niets betekent: koudgeperst. Er wordt veel gezocht op koudgeperste olijfolie, aan elkaar of los geschreven, en het zegt in beide spellingen niets. Sinds vrijwel elke molen met een centrifuge werkt in plaats van met een pers, is de juiste aanduiding "koud geëxtraheerd", en "eerste koude persing" mag onder Verordening (EU) 2022/2104 alleen bij een echte hydraulische pers. Zie de olijfmolen.

Welke olijfolie kun je het beste in de supermarkt kopen?

Dit is de vraag die het vaakst gesteld wordt, en wij gaan er geen merk op antwoorden. Twee redenen, en de tweede is de eerlijkste.

De eerste: wij hebben die flessen niet gemeten. Een ranglijst maken van producten die je niet hebt laten analyseren is precies wat deze pagina de rest van de sector verwijt.

De tweede: wij verkopen zelf olijfolie. Een verkoper die opschrijft welke olie van de buurman de beste is, schrijft geen test maar een advertentie. Dat wij aan het eind van deze pagina onze eigen fles noemen, mag je wegen zoals je wilt — maar dan wel met dat gegeven erbij, en niet verstopt onder het woord "onafhankelijk".

Wat wel kan: de beste fles in dát schap aanwijzen, in dertig seconden, zonder ons. Het werkt bij de beste olijfolie van Albert Heijn precies zo als bij die van Lidl, Aldi of Jumbo, want je beoordeelt niet de keten maar de fles. Pak de flessen die "extra vierge" of "extra vergine" zeggen — dat is de enige categorie waar de smaakstoffen nog in zitten. Houd daarvan alleen de flessen over met een oogstjaar op het etiket. Blijven er meerdere over, kies dan die met één land van herkomst in plaats van "mengsel van olijfoliën uit de EU". En reken tot slot de prijs terug naar de liter: onder ongeveer acht euro per liter is verse extra vierge rekenkundig niet te maken, en dan koop je iets anders dan je denkt.

Blijft er niets over dat aan alle vier voldoet, dan is dat ook een uitkomst. In veel schappen is dat het geval, en dan is de beste keuze in dat schap een goedkope olie om in te bakken — met de goede olie ergens anders vandaan voor wat er koud overheen gaat.

Bertolli en de andere merknamen

Na de ketennamen is dit de meest gezochte groep, met Bertolli olijfolie voorop. En het is een andere vraag dan hij lijkt: een merknaam op een fles zegt iets over wie hem heeft gebotteld, niet over waar de olijven vandaan komen of wanneer ze geplukt zijn.

Dat hoef je ons niet op ons woord te geloven, want het staat op de fles zelf. Draai een willekeurig groot merk om en lees de herkomstregel: staat er "mengsel van olijfoliën uit de Europese Unie" of "uit de EU en niet uit de EU", dan zegt de fabrikant zelf dat de inhoud uit meerdere landen komt. Dat is volstrekt legaal — de vermelding is verplicht juist omdat de wetgever wilde dat je het kunt zien. Het praktische gevolg is wel dat de fles die je deze maand koopt niet dezelfde olie hoeft te bevatten als die van vorig jaar, ook al is de verpakking identiek.

Wij hebben geen enkel merk laten testen en spreken er dus geen oordeel over uit. De vier dingen hierboven werken ook hier: draai de fles om, en laat de naam op de voorkant het antwoord niet geven.

Vijf liter voor twaalf euro: wanneer een blik verstandig is

Er wordt veel gezocht op grootverpakkingen: 5 liter olijfolie bij Lidl, een blik van 3 liter bij Aldi, de olijfolie-aanbieding van de week. Daar is een goed en een slecht antwoord op, en ze hangen allebei van hetzelfde af: wat je ermee doet.

Verstandig als je bakt. Olie die de pan in gaat verliest zijn fijne smaakstoffen toch door de warmte, en dan betaal je voor iets wat je niet proeft. Een blik van vijf liter is daarvoor een prima koop, en goedkoper per liter dan wat dan ook.

Onverstandig als je hem koud gebruikt. Vanaf het moment dat het blik open is, begint de olie te oxideren: elke keer dat je schenkt, gaat er lucht in. Een blik van vijf liter dat je in drie maanden opmaakt, smaakt aan het eind aantoonbaar anders dan aan het begin — en juist de bittere, peperige stoffen waarvoor je extra vierge koopt, zijn de eerste die verdwijnen. Hoe dat precies werkt en wat je eraan kunt doen, staat bij olijfolie bewaren.

De middenweg die de meeste mensen zoeken: een blik voor de pan, en een kleine donkere fles voor over de salade. Dat is geen compromis maar gewoon twee verschillende producten.

Wat er níét mis is met de supermarkt

Er staat ook goede olijfolie in de supermarkt. Er zijn flessen met een oogstjaar, met één land van herkomst en met een eerlijke prijs, en die zijn een prima keuze. Wie elke dag een halve liter door de pan giet heeft bovendien geen fles van twintig euro nodig; voor bakken op hoog vuur is een goedkopere olie een verdedigbare keuze.

Waar het misgaat is als je dénkt dat je het goede spul koopt en het niet krijgt. Dat is geen kwestie van geld maar van informatie, en die informatie staat niet op de fles.

Hoe wij het doen

Geen mengvat, geen tussenhandel, geen anonieme herkomst. Onze olie komt van één familie in Taranto, uit één boomgaard, van één oogst per jaar. Het oogstjaar staat op het etiket, de olie zit in donker glas, en de analyse komt van een onafhankelijk laboratorium.

Daar hoort ook de andere kant bij: er is maar 6.620 liter van deze oogst over, en als die op is kunnen we niet bijkopen bij dezelfde familie. Dat is de prijs van één boomgaard. Wat we dan doen staat hier.

En als je na dit alles ergens anders koopt, is dat prima. De punten waarop je een fles beoordeelt staan los van wie hem verkoopt; ze staan bij olijfolie kopen op een rij, met ons aanbod erboven zodat je zelf kunt zien of het klopt.