Welke olijfolie is de gezondste?

Deze vraag krijgen we vaker dan welke andere. Het antwoord is verrassend simpel, mits je weet waar je op moet letten. Want "olijfolie" op een etiket is als "melk" op een etiket: het zegt bijna niets over kwaliteit, oorsprong of gezondheidswaarde. Deze pagina gaat over wélke fles; de vraag daarvóór — is olijfolie gezond, en wat is daarvan aangetoond — staat apart.

1. De kwaliteitscategorie op het etiket

De Europese Unie hanteert vier officiële categorieën. Van hoog naar laag: extra vierge (zuurgraad onder 0,8%, geen chemische bewerking, geen smaakfouten), vergine (zuurgraad tot 2%, kleine smaakfouten toegestaan), olijfolie zonder verdere aanduiding (een blend van geraffineerde olie met een klein percentage vergine, vaak verkocht als "mild", "klassiek", "puur" of "traditioneel") en olijfoliedraf, gemaakt van perssediment via oplosmiddelen.

Alleen extra vierge en vergine hebben significante gezondheidswaarde. De milde en klassieke varianten zijn grotendeels geraffineerde olijfolie: de polyfenolen, antioxidanten en vitamine E zijn tijdens de raffinage verdwenen. Wat je koopt is een neutraal vet met een geringe olijfolie-inhoud.

2. Het polyfenolengehalte

Polyfenolen zijn de plantstoffen waar het meeste onderzoek naar olijfolie zich op richt. Om de EU-gezondheidsclaim te mogen voeren moet olijfolie minstens 5 mg hydroxytyrosol en derivaten per 20 gram bevatten, omgerekend zo'n 250 mg per kilogram. Dat is een minimum, geen doel.

Daarboven loopt het ver uiteen, en dat is precies het punt. In een studie waarin elf Italiaanse cultivars van hetzelfde perceel en dezelfde molen werden gemeten, lag het totale fenolgehalte tussen 153 en 396 mg/kg. De onderliggende publicaties staan met weging in het bronnenregister. Polyfenolrijke oliën uit een vroege pluk halen 500 tot 800 mg/kg, en uitschieters komen boven de 1.000 uit. Cultivar, oogstmoment, verwerking en ouderdom verklaren samen dat hele bereik, dus een getal zonder oogstjaar en meetmethode zegt weinig. Let bij een vermelding op de meetmethode: HPLC is de door de EU en de International Olive Council erkende methode. NMR-waarden liggen fors hoger omdat ze ook stoffen meetellen die geen polyfenolen zijn.

3. De versheid van de olie

Olijfolie is een landbouwproduct, geen wijn. Vanaf de persing gaan de polyfenolen achteruit, zo'n 20 tot 40% per jaar bij normale opslag. Na twee jaar is minder dan de helft over.

• Kijk naar de oogstdatum, niet de houdbaarheidsdatum. Een fles kan houdbaar zijn tot 2028 en tegelijk al drie jaar oud zijn.
• Let op de fles. Licht is een van de drie vijanden, naast zuurstof en warmte. Donker glas beschermt.
• Reken even mee. Verse extra vierge kost aan de bron 4 tot 8 euro per liter groothandelsprijs. Bij 4,99 euro per liter in het schap klopt er iets niet.

4. Herkomst en traceerbaarheid

De vermelding "product van EU-landen" betekent letterlijk niets. Het kan een mengsel zijn uit Spanje, Italië, Griekenland, Portugal, Tunesië en Marokko, van tientallen anonieme boeren en uit meerdere oogstjaren.

Voor gezondheid maakt herkomst op twee manieren uit. Bij anonieme blends kan niemand garanderen dat elk deel aan de wettelijke standaard voldoet. En olie van één boer die dezelfde dag wordt geperst en direct in donker glas gaat, heeft aanzienlijk hogere polyfenolen dan olie die weken in bulktanks stond.

De ideale gezondheidsolie in zes signalen

• Extra vierge, geen "mild" of "klassiek"
• Oogstdatum op het etiket, niet alleen een houdbaarheidsdatum
• Donker glas, geen plastic of doorzichtige fles
• Specifieke herkomst: één streek, één producent
• Een realistische prijs boven de 15 euro per liter
• Een pittige finish: je moet er licht van hoesten

Dat lijstje is de korte versie. Wie de vier eigenschappen naast elkaar wil zien, met wat ze kosten en waarom Nederland geen bruikbare ranglijst heeft, leest verder bij de beste olijfolie kiezen.

Hoe onze oliën hierin passen

We zijn hier eerlijk over: onze oliën zijn ontworpen om op alle vier de factoren te scoren. De Fruttato en Fruttato Intenso zijn extra vergine uit de laatste oogst, in donker glas, uit één boomgaard in Taranto. De Special Reserve wordt vroeg geplukt en zit boven de 500 mg/kg polyfenolen, gemeten via HPLC door een onafhankelijk laboratorium.