Wat olijfolie betekent voor Italianen

Vraag een Italiaan wat olijfolie voor hem betekent en je krijgt een verhaal terug. Nooit een korte definitie. Vaak begint het met "mijn grootmoeder", of "in ons dorp", of "toen ik een kind was".

Voedsel én medicijn tegelijk

Tot ver in de twintigste eeuw was olijfolie in Zuid-Italië geen kruiderij maar tegelijk voedsel, medicijn, huidverzorging, brandstof en offergave. Grootmoeders in Puglia en Sicilië gebruikten olie om oorpijn te verlichten, verbrande huid te helen, kinderen 's ochtends kracht te geven met een lepel puur, en wonden schoon te maken. Die dubbelfunctie is zo oud dat hij pas de laatste dertig jaar wetenschappelijk wordt herbevestigd.

Erfgoed dat je erft

In veel Zuid-Italiaanse regio's is olijfolie letterlijk erfgoed. Bomen worden van generatie op generatie doorgegeven. Percelen olijfland zijn deel geweest van bruidsschatten, testamenten en familievetes. Er zijn nog steeds families in Puglia die kunnen aanwijzen welke boom door welke voorouder is geplant, drie of vier generaties terug.

Sociale valuta

Tot in de jaren tachtig was het normaal dat mensen jaarlijks bij "hun" boer een blik of jerrycan olie ophaalden, vaak buiten de officiële economie om. Buurtgenoten hielpen met de oogst en kregen olie in ruil voor arbeid. Bruiloftsgeschenken bevatten olie, verhuizers kregen olie, dokters kregen olie in plaats van betaling.

Katholieke traditie

Bij de doop wordt de dopeling gezalfd met olie. Bij het vormsel ontvangt de vormeling chrisma. Bij de laatste zalving wordt de stervende met olie gezalfd. Op Palmzondag worden in Zuid-Italiaanse dorpen olijftakken gezegend en mee naar huis genomen. Vraag een oudere Italiaan of hij een olijfboom zou kappen, en hij zal aarzelen.

Elke regio zijn eigen trots

Puglia werkt met Nocellara, Coratina en Peranzana: krachtiger, kruidiger, met meer polyfenolen, en goed voor 40% van de Italiaanse productie. Toscane heeft Frantoio en Leccino: groener en bitterder. Sicilië is rijker en ronder. Ligurië juist zeer mild. Die regionale trots is een identiteitsmarker.

Waarom dit relevant is voor jou

Voor de gemiddelde Nederlander is olijfolie een fles in de kast. Als je een fles van een echte Italiaanse boer koopt, koop je een klein deel van deze culturele diepte mee. De familie waar wij bij kopen brengt niet alleen een landbouwproduct, maar ook een stukje van hun grootvader, hun dorp en hun manier van werken.

Dat is geen folklore van vroeger. Wie wil zien hoe het er nu aan toegaat bij één familie in Taranto, leest uit de boomgaard.